BANGKOK, Thái Lan (NV) – Hai tuần sau khi Tổng Thống Donald Trump tuyên bố đã mang lại “hòa bình” giữa Thái Lan và Cambodia với thoả thuận được ký tại bên lề hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Kuala Lumpur nay đứng bên bờ sụp đổ.
Hôm Thứ Hai, quân đội Thái Lan tuyên bố đình chỉ việc thực thi hiệp ước, cáo buộc quân đội Cambodia mới đặt thêm mìn dọc theo khu vực biên giới đang tranh chấp. Ông Natthaphon Narkphanit, bộ trưởng quốc phòng Thái Lan, xác nhận hôm Thứ Ba, 11 Tháng Mười Một, rằng Bangkok không trao trả 18 tù binh Cambodia như đã cam kết, theo South China Morning Post.
Hai quốc gia từng giao tranh ác liệt trong năm ngày vào cuối Tháng Bảy, khiến hàng chục người thiệt mạng. Cuộc xung đột này bắt nguồn từ những tranh chấp biên giới kéo dài nhiều thập niên, xuất phát từ ranh giới thời thuộc địa do Pháp áp đặt. Ông Trump khi đó đã can thiệp bằng cách đưa ra đề nghị giảm thuế xuất cảng để đổi lấy việc hai bên ngừng bắn tạm thời.
Thoả thuận hoà bình được chính thức ký ngày 26 Tháng Mười, khi ông Trump bay đến Kuala Lumpur để chứng kiến cảnh Thủ Tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ Tướng Cambodia Hun Manet ký kết.
Ông Trump tuyên bố thỏa thuận này “đã cứu hàng triệu sinh mạng,” nhưng các chuyên gia cảnh báo đó chỉ là một lệnh ngừng bắn mong manh giữa hai quốc gia vốn đầy ngờ vực và mang tính “trình diễn ngoại giao” nhằm nâng cao hình ảnh ông Trump như một người kiến tạo hòa bình xứng đáng với giải Nobel.
Hôm Thứ Hai, phía Thái Lan cáo buộc Cambodia vi phạm thỏa thuận sau khi hai binh sĩ Thái Lan bị thương vì giẫm phải mìn mới cài. Tướng Ukris Boontanondha tuyên bố: “Quân đội Thái Lan sẽ đình chỉ mọi cam kết cho đến khi Cambodia chứng minh thiện chí.”
Phía Cambodia lập tức bác bỏ cáo buộc, nói rằng đó là mìn còn sót lại từ thời nội chiến. Bộ Ngoại giao Cambodia cho biết họ “hết sức lo ngại” trước hành động của Thái Lan, nhấn mạnh thoả thuận bao gồm việc rút vũ khí hạng nặng và trao trả tù binh.
Trong khi đó, tâm lý dân tộc chủ nghĩa đang gia tăng ở cả hai nước. Nhiều người Thái cho rằng họ bị ép buộc chấp nhận ngừng bắn vì đe dọa tăng thuế từ Washington.
Ông Chambers, chuyên gia nghiên cứu về quân sự Thái Lan và là học giả khách mời tại Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore, cho biết: “Thái Lan phẫn nộ khi thấy Mỹ dường như nghiêng về phía Cambodia, và Trung Quốc cũng tỏ ra ủng hộ Phnom Penh.”
Cả hai quốc gia đều được Mỹ giảm thuế xuống còn 19% sau khi đồng ý ngừng bắn.
Cambodia sau đó còn ký được một thoả thuận thương mại đầy đủ với Mỹ và thậm chí đề cử ông Trump cho giải Nobel Hòa Bình, trong khi Thái Lan chỉ đạt được khuôn khổ ban đầu và hứa cho Mỹ tiếp cận nguồn khoáng sản đất hiếm.
Giờ đây, mọi ánh mắt đổ dồn về Toà Bạch Ốc. Ông Wheeler nói: “Chúng ta sẽ phải chờ xem ông Trump phản ứng thế nào trước việc hiệp ước do chính ông làm trung gian đang tan vỡ.” (MPL) [kn]