“Đám mây không bao giờ chết”

LTS: Nhật báo Người Việt mở mục ‘Bạn đọc viết’ nhằm mời gọi quý thân hữu ‘cùng làm báo’ với Người Việt, chia sẻ những rung cảm, ý tưởng, quan niệm, hồi ức, kiến thức, kinh nghiệm,… về đời sống và xã hội. Để tham gia, quý bạn đọc vui lòng gởi email: docgiaviet@nguoi-viet.com 

Vin CD

Đời sống có 3 quy luật mà tôi thuộc nằm lòng: luân hồi, vô thường và nhân quả… Thiền sư Thích Nhất Hạnh viết “Đám Mây Không Bao Giờ Chết” để thuyết giảng về sự sống và chết của một đời người.

Mọi hiện tượng đều có 2 sự thật: tương đối và tuyệt đối. Sự thật tương đối thuộc về thế gian, hiểu biết qua tướng mạo nên rất sai lầm. Sự thật tuyệt đối là cái nhìn vô tướng, sự thật “đúng như nó là…,” thấy được nhờ quan sát sâu sắc, còn gọi là bát nhã hay chánh kiến.

Một buổi chiều êm ả, nhìn đám mây trắng lơ lửng giữa trời xanh. Ban đầu mây chỉ là một phần hơi nước nhỏ, kết tụ thành cụm mây to. Mây lên cao gặp lạnh biến ra mưa. Mưa rơi, nuôi dưỡng sự sống; nước chảy vào sông trôi về biển cả. Gặp ngày nắng ấm, nước bốc hơi trở lại bầu khí quyển… Đó là một chu kỳ luân hồi. Tất cả diễn tả như sự tiếp nối liên tục của mây. Ở thể lỏng mây là mưa, thể khí là hơi và thể đặc là tuyết hay đá. Không có gì mất đi hay sinh ra.

Con người gồm 2 phần: thân và tâm. Cả hai đều ảnh hưởng bởi quy luật vô thường. Thân “sinh lão bệnh tử.” Tâm “thọ tưởng hành thức.” Thân ví như chiếc áo của tâm do duyên tạo thành nên tan rã sau sự sống. Tâm vô hình vô tướng, không bao giờ ngủ, nghỉ hay chết, sống đời đời từ kiếp này sang kiếp khác. Con người nhầm lẫn thân là mình nên sợ hãi và khổ đau. Sự thật mình là tâm. Tâm còn gọi là tàng thức. Nó chứa và biểu hiện khi đủ duyên tất cả hạt giống của nhiều nghiệp trong một kiếp người, không thừa hay thiếu bất cứ hành vi nào.

Người ta đặt câu hỏi: chết là hết hay chết vẫn còn… Nếu còn, sau cái chết, ta đi về đâu? Sinh ra từ tinh cha trứng mẹ bắt đầu như một hạt bụi nhỏ rồi đứa bé lọt lòng mẹ, nhờ công nuôi dưỡng, lớn lên tạo nghiệp: Những thói quen từ điều hay lẽ phải đến thói hư tật xấu. Giống đám mây kia, chúng ta không sinh ra rồi chết đi mà tiếp nối từ dạng này sang thể khác tùy vào nghiệp nặng, nhẹ hay giác ngộ. Khi nằm xuống, thân trở về cát bụi, tiếp tục giúp đất mẹ màu mỡ, hoa trái tăng trưởng. Phần tâm, nghiệp lực sẽ dẫn đi luân hồi, tìm một thân xác mới, người hay vật “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu.” Vậy nghiệp là gì?

Nghiệp tạo ra từ 3 thành phần: tư duy, ngôn từ và hành động. Tư duy là những tư tưởng, suy nghĩ trong đầu; ngôn từ là lời nói khi giao tiếp; hành động là việc làm hàng ngày. Tư duy xấu là nghĩ kế bày mưu; ngôn từ dối trá là chia rẽ hận thù; hành sự ác độc là hại người ích ta… sẽ đẩy nghiệp lực dẫn tâm vào tình huống điêu linh ở kiếp sau hay hiện tại. Chúng ta đang nói đến luật nhân quả: Gieo gió thì gặt bão, trồng cam thì có cây cam. Vậy trong đời sống này, sống thế nào để tạo nghiệp lành?

Nghiệp ở trong tâm. Nghiệp lành dẫn con người sống tỉnh thức rồi giác ngộ nghĩa là “tâm không.” Muốn đạt được, chúng ta phải kiểm soát thân về ăn, ngủ, tình dục; làm chủ tâm về tham, sân, si, mạn, nghi. Nói dễ mà làm khó, không mấy ai đắc đạo tuy nhiên nghiệp nhẹ bớt phần nào tốt phần đó, thành công là ý chí tinh tấn trải dài nhiều kiếp người.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh viên tịch ngày 22 Tháng Giêng, 2022. Thân thế ngài có ảnh hưởng sâu rộng đến sự phát triển của Phật giáo trên toàn thế giới gần một thế kỷ qua. Hiện nay ngài đã chết, hết hay còn… nếu còn thì đang ở đâu? Câu trả lời là ngài không đến không đi, không mất không còn! Ngài giác ngộ hay vẫn trôi lăn trong vòng sinh tử? Không ai biết tuy nhiên tôi hiểu là ngài đang luân hồi qua tư duy của muôn vàn đệ tử khắp năm châu. Ngài hiện diện ở bài viết này và bức tranh vẽ chân dung với màu xanh của nước luân chuyển qua nhiều hình thái, phía dưới là con sông mang hình ảnh nước Việt, quê hương ngài.

Irvine 1/2025