Những cánh bướm tuổi thơ

LTS: Nhật báo Người Việt mở mục “Độc Giả Viết” nhằm mời gọi quý độc giả “cùng làm báo” với Người Việt, chia sẻ những rung cảm, ý tưởng, quan niệm, hồi ức, kiến thức, kinh nghiệm… về đời sống và xã hội. Để tham gia, quý độc giả vui lòng gởi email: docgiaviet@nguoi-viet.com. 

Nguyễn Linh Quang

Thời năm, sáu tuổi, sau giờ học hay vào cuối tuần, ngoài việc bận rộn với các trò chơi con nít hay đổ hang bắt dế cơm, tìm ve, chọi kiến tướng đen-đỏ, nắm đuôi chuồn chuồn đậu giăng hàng trên rào kẽm gai, hớt nòng nọc trong ao cá, tôi không thể nào không chú ý đến những cánh bướm rập rờn quanh vườn nhà, vệ cỏ.

Có thể tạm phân biệt thành hai loại. Những loại bướm to, thường thích hút mật hoa râm bụt, trứng cá, khế, xoài… trên cao, và vài loại bướm bé hơn, chỉ loanh quanh, tha thẩn bên những bãi cỏ dại, hài lòng với hoa mắc cở, xuyến chi, càng cua, đậu nổ…

Đa số chúng thuộc ba họ: bướm xanh (Lycanidae), bướm rừng (Nymphalidae) và bướm Cải (Pieridae). Các anh chị họ bướm phượng (Papilionidae) đài các không bao giờ thèm bén mảng đến khu “xóm nhà lá” này cả, có lẽ vì bộ cánh to với đuôi lớn, đuôi nhỏ sẽ gây vướng víu, khó chịu khi phải đáp xuống trên những bông hoa thấp lè tè sát đất chăng?

Eurema andersoni andersoni thuộc họ bướm cải (Pieridae), có thể tìm được ba, bốn loại khác nhau ở Việt Nam trong cùng gia đình Eurema này. Rất khó phân biệt chúng với nhau, nhất là khi bay.

Đặc điểm chung là bướm có cánh màu vàng đậm hay nhạt, mặt ngoài cánh có ít hay nhiều đốm nhỏ màu nâu, mặt trong cánh trên có một viền đen đậm, to ở đầu cánh. Không biết bướm Eurema có gợi hứng để nhạc sĩ Cung Tiến viết câu “vàng bướm bên ao” trong ca khúc nổi tiếng “Hương Xưa” không?

Leptosia nina cũng thuộc họ bướm cải (Pieridae), có lối bay đặc biệt, nhởn nhơ, thong thả bên vệ cỏ. Phần ngoài cánh màu trắng với vân vàng. Phần trong cánh trắng toát, có hai đốm đen to ở cánh trên, một ở đầu cánh, một ở giữa, nhưng lệch gần rìa cánh hơn.

Junonia almana javana thuộc họ bướm rừng (Nymphalidae), nhanh, nhạy với bộ cánh khoẻ, có lối đập cánh dứt khoát, thích lượn và khi đậu thường xoè cánh để khoe những “con mắt giả” nhằm hù doạ kẻ thù.

Ở Việt Nam, trong gia đình Junonia, có ít nhất bốn loại, với bốn màu rất khác nhau: xám khói, cam, nâu đậm và biếc lông công.

Zizina otis lampa thuộc họ bướm xanh (Lycanidae), màu xám biếc xanh-tím ở mặt trong cánh, màu đặc trưng của họ bướm này. Chúng bé xíu, khi xếp cánh lại, chỉ nhỉnh hơn móng tay út một chút. Zizina otis lampa được xem là một trong vài loại bướm ngày nhỏ nhất thế giới. Ấu trùng sâu của họ bướm xanh thường được kiến bảo vệ vì chúng tiết ra một loại “sữa ngọt” để đãi các chị bodyguard này.

“… Trưa nào, thời nào…” đã lùi vào quá khứ. Chỉ mong không vì những đô thị hoá, biến đổi khí hậu, thuốc trừ sâu hay phân hoá học sẽ một ngày làm biến mất các cánh bướm mong manh này trên bề mặt trái đất tươi đẹp của chúng ta.