Trúc Phương/Người Việt
Tỷ phú Elon Musk, tổng giám đốc Tesla và là người đứng đầu Cơ Quan Cải Tổ Chính Phủ (DOGE), đang tính “bỏ của chạy lấy người.” Cuối Tháng Tư, ông Musk cho biết sẽ “treo” máy cưa và từ bỏ vai trò giám sát DOGE để tập trung vào hãng xe điện Tesla.
Một số người hy vọng rằng sự hỗn loạn do DOGE gây ra sẽ lắng xuống; tuy nhiên, một số ý kiến khác lo ngại rằng việc này báo trước một giai đoạn mới nguy hiểm hơn. Ông Musk cho biết đương sự sẽ tiếp tục làm việc cho ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, trong “phần còn lại của nhiệm kỳ tổng thống.”
Một đống đổ nát
Theo CNN, DOGE đang xây dựng một cơ sở dữ liệu để đẩy nhanh việc trục xuất những người nhập cư không có giấy tờ. “Rõ ràng họ (DOGE) đang sử dụng dữ liệu không chỉ để cắt giảm chi tiêu mà còn để thúc đẩy các mục tiêu chính sách,” nhận định từ ông Judd Legum, tác giả của Popular Information, một bản tin độc lập theo dõi hoạt động của DOGE. “Khi nhận ra rằng không còn thứ gì để cắt, họ có thể sẽ chuyển sang nhiều sáng kiến định hướng chính sách.”
DOGE được thành lập theo lệnh hành pháp mà ông Trump ký vào ngày đầu tiên nhậm chức nhằm “hiện đại hóa công nghệ và nhu liệu liên bang để tối đa hóa hiệu quả và năng suất chính phủ.” Tuy nhiên, nhiệm vụ của cơ quan này – dự kiến hết hạn vào ngày 4 Tháng Bảy, 2026 – lại trở thành cơn ác mộng đối với toàn bộ hệ thống chính quyền liên bang.
Chà đạp trắng trợn Hiến Pháp, DOGE đã gieo rắc sự hoảng loạn chưa từng có trong lịch sử chính quyền liên bang Hoa Kỳ. Theo Reuters, hơn 260,000 nhân viên liên bang đã bị sa thải, bị cho nghỉ việc hoặc cho nghỉ hưu sớm. Nhân viên DOGE đã xâm nhập vào hơn 20 cơ quan chính phủ, truy cập hàng loạt hệ thống máy tính chứa dữ liệu cá nhân của nhân viên liên bang cùng hàng triệu người Mỹ. Dù một số hành động tồi tệ của DOGE bị các tòa địa phương chặn nhưng mức độ thiệt hại rất tàn khốc.
An sinh xã hội, thành trì của hệ thống phúc lợi có từ thời Chính Sách Mới (New Deal) của ông Franklin Roosevelt, tổng thống thứ 32, vào những năm 1930, bị ảnh hưởng nghiêm trọng từ việc đóng cửa các văn phòng khu vực, chưa kể việc trang web bị giật sập.
Cơ Quan Bảo Vệ Tài Chính Người Tiêu Dùng (CFPB), nơi bảo vệ người dân Mỹ, bị đóng cửa và nhiều nhân viên cơ quan này bất ngờ nhận được thông báo nghỉ việc. CFPB chính là nơi điều tra các khiếu nại liên quan Tesla. Viện Hòa Bình Hoa Kỳ (USIP), nhóm nghiên cứu do Quốc Hội thành lập và tài trợ, cũng bị DOGE biến thành bia tập bắn.
Đỉnh điểm là cuộc đối đầu căng thẳng khi viên chức USIP chặn nhân viên DOGE vào trụ sở viện, vốn không phải tài sản của chính phủ (nhân viên DOGE sau đó vẫn vào được bên trong với sự giúp đỡ của cảnh sát).
Ông George Moose, 80 tuổi, quyền chủ tịch USIP, đã nhốt mình trong văn phòng để phản đối. Ông Andrew Cheatham, cố vấn cấp cao về công nghệ đột phá và chính sách toàn cầu tại USIP, nhớ lại: “Ông ấy (George Moose) có công lớn khi đứng lên phản đối việc này. Cảnh sát, FBI và bất kỳ ai áp giải ông ấy ra ngoài vào hôm đó đều đáng xấu hổ. Người này (George Moose) đã cống hiến cả cuộc đời cho ngành ngoại giao.”
Ông Cheatham, 45 tuổi, luật sư từng làm việc tại Liên Hiệp Quốc trong 10 năm ở New York, Iraq và Libya, là một trong những nhân viên USIP bị sa thải qua email.
“Elon Musk đăng dòng tweet rằng USIP đã giúp bọn khủng bố. Cá nhân tôi đã đặt mạng sống mình vào vòng nguy hiểm tại 27 thành phố sau khi bọn khủng bố ISIS bị tiêu diệt. Hắn (Musk) chẳng biết gì về ý nghĩa của nỗ lực ngăn chặn chủ nghĩa cực đoan, khủng bố và bạo lực trên thế giới này,” ông Cheatham nhắc lại.
“Đây là một trong những điều tồi tệ nhất từng xảy ra với đất nước này trong lịch sử hiện đại kể từ cuộc nội chiến. Đó là sự hủy diệt hoàn toàn nhà nước Hoa Kỳ,” ông Cheatham nói thêm.
Bị ảnh hưởng nhiều nhất là những quốc gia nhận viện trợ Mỹ. DOGE đã đóng cửa phần lớn Cơ Quan Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID), hủy hơn 80% chương trình nhân đạo của USAID. Gần như tất cả nhân viên USAID sẽ bị sa thải vào Tháng Chín tới đây và tất cả văn phòng ở nước ngoài sẽ niêm phong ngưng hoạt động. Một số bộ phận thuộc USAID được Bộ Ngoại Giao tiếp quản. Một cách lố bịch, ông Musk khoe rằng “chúng tôi đã dành cả tuần để đưa USAID vào máy nghiền gỗ.”
DOGE hoàn toàn thất bại
Thoạt đầu, ông Musk hùng hồn hứa cắt giảm $2,000 trong khoảng $7,000 tỷ ngân sách liên bang. Sau đó, đương sự thu hẹp “kỳ vọng” xuống còn $1,000 tỷ; rồi rút lại chỉ còn… $150 tỷ!
Tuy nhiên, ngay cả mục tiêu khiêm tốn này cũng không xảy ra. Cuối Tháng Hai, trang web DOGE tuyên bố họ đạt được $55 tỷ trong việc cắt giảm chi tiêu hằng năm. Tuy nhiên, “bức tường biên lai” (“wall of receipts”) của họ chỉ liệt kê được $16.5 tỷ.
Điều nực cười ở chỗ, trong $16.5 tỷ vừa nói, có $8 tỷ bị “đánh máy lộn,” có nghĩa không phải “$8 tỷ” mà chỉ là $8 triệu! Sau khi sửa những lỗi như hủy hợp đồng sai; “tính lộn” ba lần trong một vụ; và tính cả những hợp đồng vốn đã hết hạn cách đây nhiều thập niên…, thì cuối cùng, khoản tiết kiệm ngân sách được xác minh chỉ có $2 tỷ.
Trong thực tế, tính đến thượng tuần Tháng Năm, thâm hụt liên bang đã tăng $196 tỷ, dù ông Trump và ông Musk luôn miệng nói đến thành tích “cắt giảm” chi tiêu liên bang. Trong phúc trình mới đây, Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội (CBO) cho biết chính phủ đã chi thêm $342 tỷ trong năm tài chính bắt đầu từ ngày 1 Tháng Mười so với cùng kỳ năm tài chính trước đó. Từ Tháng Giêng đến Tháng Tư, ba tháng rưỡi đầu nhiệm kỳ ông Trump, chi tiêu đã tăng $166 tỷ!
Với ông Musk, giá trị tài sản ròng của đương sự đã giảm khoảng $130 tỷ kể từ khi ông Trump nhậm chức. Doanh số Tesla giảm 20% trong quý 1, 2025 so với năm trước; và lợi nhuận giảm 70%. Vị thế của ông Musk với ông Trump cũng đã suy sụp vào đầu Tháng Tư khi $22 triệu của đương sự không thể giúp một ứng cử viên Tối Cao Pháp Viện tại Wisconsin giành chiến thắng.
Ông Elon Musk đã tự hủy hoại thanh danh một cách dễ dàng tương tự cách đương sự xây dựng tên tuổi. Được hào quang truyền thông xã hội bao quanh, ông Musk không nhận ra thực tế cho đến khi quá muộn.
Tài sản của ông Musk không chỉ dựa vào tài năng cá nhân. Ông Musk đã xây dựng đế chế kinh doanh tại một quốc gia có hệ thống chính trị ổn định cùng những cam kết tuân thủ chặt chẽ với pháp quyền. Ông Musk đã xây dựng đế chế riêng dựa trên nền tảng của chính sách trợ cấp, cho vay và thầu khoán hợp đồng với chính quyền liên bang.
The Washington Post cho biết, các công ty của ông Musk đã nhận được ít nhất $38 tỷ hỗ trợ của chính phủ. NASA đã đầu tư hơn $15 tỷ vào SpaceX; Tesla thu được $11 tỷ trợ cấp hỗ trợ công nghiệp xe điện. Thế mà, với tư cách cố vấn của ông Trump, ông Musk đã thẳng tay đập bỏ một cách vô luật pháp một hệ thống từng giúp mình thăng tiến.
DOGE không hề xây dựng một chính phủ tốt hơn. Chiến dịch hỗn loạn của ông Musk chỉ làm suy yếu sự vận hành cơ bản của chính phủ cũng như sự an toàn và phúc lợi của người dân.
Ông Musk gần như chẳng có chút hiểu biết gì về sự khác biệt giữa doanh nghiệp và chính phủ. Việc quản lý hệ thống kiểm soát không lưu của quốc gia hoặc hệ thống thanh toán An Sinh Xã Hội chẳng bao giờ giống việc điều hành một công ty. Các doanh nghiệp có thể chấp nhận rủi ro để theo đuổi lợi nhuận nhưng người dân Mỹ sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu các chức năng cơ bản của chính phủ thất bại.
Trong khi đó, DOGE vẫn tiếp tục phá hoại, ngay cả khi chiếc cưa máy của ông Elon Musk không còn xuất hiện. The Washington Post hôm 11 Tháng Năm cho biết, tại Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường, hoạt động nghiên cứu tại 11 phòng thí nghiệm đã bị đình trệ do chính quyền Trump chưa phê duyệt hầu hết giao dịch mua thiết bị mới.
Tại Cơ Quan Quản Lý Khí Quyển và Đại Dương Quốc Gia, việc dự báo thời tiết đã bị khựng lại vì phải… chờ đích thân ông Howard Lutnick, bộ trưởng Thương Mại, ký vào hàng ngàn hợp đồng và khoản tài trợ. Và tại Cơ Quan An Sinh Xã Hội, một số nhân viên đang hết… giấy, bút và mực in!
Một cuộc thăm dò của Washington Post-ABC News-Ipsos thực hiện vào Tháng Tư cho thấy người dân Mỹ ngày càng phẫn nộ với những gì ông Musk làm. Họ không tin chính quyền Trump đi đúng hướng trong chính sách hạn chế chi tiêu.
Cuộc thăm dò cho thấy 35% ý kiến tỏ ra đồng ý với cách ông Musk xử lý công việc, trong khi có đến 57% bày tỏ bất bình. Ngay cả giới nghị sĩ Cộng Hòa cũng không tin DOGE làm nên trò trống.
“Không có hoạt động nào của DOGE cho đến nay có tác động đến ngân sách, nợ hoặc thâm hụt. Cho đến khi Quốc Hội hành động, những khoản tiết kiệm đó thực sự không trở thành hiện thực,” phát biểu của ông Robert Shea, một nghị sĩ Cộng Hòa từng giữ các chức vụ khác nhau tại Văn Phòng Ngân Sách Tòa Bạch Ốc, theo The Washington Post ngày 2 Tháng Năm. [qd]