STOCKHOLM, Thụy Điển (NV) – Ba nhà khoa học Mỹ, Pháp và Áo đoạt giải Nobel Vật Lý năm 2022 vì có công “đặt nền tảng cho thời kỳ công nghệ lượng tử mới,” Ủy Ban Nobel Vật Lý của Thụy Điển công bố hôm Thứ Ba, 4 Tháng Mười, theo nhật báo The New York Times.
Khoa học gia Alain Aspect (người Pháp), John F. Clauser (người Mỹ) và Anton Zeilinger (người Áo) mỗi người làm “thí nghiệm mang tính đổi mới bằng những trạng thái lượng tử kết dính với nhau, tức là hai phân tử dù riêng lẻ nhưng hoạt động như một phân tử duy nhất,” ủy ban này cho hay. Kết quả thí nghiệm của họ mở đường cho “công nghệ lượng tử mới dựa trên thông tin lượng tử.”
Nghiên cứu của ba nhà khoa học này dựa theo nghiên cứu của nhà vật lý John Stewart Bell. Những năm 1960, ông Bell cố gắng tìm hiểm xem phân tử có thể hoạt động phối hợp với nhau, còn gọi là kết dính lượng tử, hay không, dù ở cách xa nhau đến mức không thể liên lạc bình thường với nhau.
Ba nhà khoa học này làm việc độc lập, nhưng những cuộc thí nghiệm của họ giúp làm rõ một tuyên bố quan trọng về kết dính lượng tử, liên quan hoạt động của phân tử rất nhỏ, như electron, từng tương tác với nhau trong quá khứ rồi tách ra.
Tiến Sĩ Clauser là người đầu tiên làm thí nghiệm đó năm 1972. Mười năm sau, Tiến Sĩ Aspect cùng cộng sự ở University of Paris tiếp nối. Và năm 1998, Tiến Sĩ Zeilinger phụ trách cuộc thí nghiệm khác về sự kết dính giữa ba phân tử trở lên.
Bà Eva Olsson, thành viên Ủy Ban Nobel Vật Lý, lưu ý rằng khoa học thông tin lượng tử được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như truyền thông tin an toàn và điện toán lượng tử.
Tiến Sĩ Zeilinger gọi giải Nobel Vật Lý này là “niềm khích lệ cho giới trẻ.”
“Tôi không thể đoạt giải này nếu không có hơn 100 người trẻ tuổi hợp tác với tôi suốt mấy năm qua,” ông cho hay.
Mặc dù thừa nhận rằng giải thưởng này công nhận những cách ứng dụng trong tương lai cho nghiên cứu của ông, Tiến Sĩ Zeilinger nói: “Tôi khuyên: Cứ yêu thích cái gì thì làm cái đó, đừng quan tâm quá nhiều đến ứng dụng được hay không.”
Giải Nobel Vật Lý 2022 là giải Nobel thứ nhì được công bố năm nay.
Hôm Thứ Hai, khoa học gia Svante Paabo người Thụy Điển đoạt giải Nobel Y Học vì có công nghiên cứu lịch sử loài người bằng cách trích vật liệu di truyền từ xương 40,000 năm trước, lập bộ gene hoàn chỉnh của người Neanderthal và khởi đầu lĩnh vực nghiên cứu DNA cổ đại. (Th.Long) [qd]