VIENNA, Áo (NV) – Hôm Thứ Bảy, 31 Tháng Năm, Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử Quốc Tế (IAEA) cho biết trong một phúc trình bí mật rằng Iran đã tăng cường uranium trong kho tích trữ lên gần với mức chế tạo võ khí, đồng thời kêu gọi Tehran cấp bách thay đổi kế hoạch và tuân thủ kế hoạch điều tra do IAEA khởi sự trong một bản phúc trình khác.
Phúc trình được công bố vào thời điểm đầy biến động khi Tehran và Washington từng thực hiện nhiều vòng đàm phán trong những tuần qua liên quan tới một thỏa thuận nguyên tử mà ông Donald Trump, tổng thống Mỹ, đang cố gắng đạt được.
Tính tới 17 Tháng Năm, Iran tôi luyện được 60% uranium tinh khiết và tích trữ được 900.8 pound (408.6 kilogram), hãng tin AP cho biết sau khi xem xét phúc trình do IAEA đặt trụ sở tại Vienna soạn thảo.
Con số đó tăng thêm 294.9 pound (133.8 kg), hay gần 50%, tính từ phúc trình gần nhất được IAEA công bố hồi Tháng Hai. Và chỉ còn vài giai đoạn kỹ thuật nữa là đủ để tôi luyện ra 90% uranium tinh khiết, một mức cần thiết để chế tạo võ khí nguyên tử.
Một phúc trình công bố vào Tháng Hai chỉ ra Iran tích trữ được tổng cộng 605.8 pound (274.8 kg) uranium có mức độ tinh khiết 60%.
Tehran chưa lập tức bình luận về phúc trình mới từ IAEA.
Phúc trình từ IAEA đã gióng lên một hồi chuông báo động rằng Iran là “quốc gia phi nguyên tử duy nhất sản xuất vật liệu uranium,” và theo IAEA đây là một “mối lo ngại nghiêm trọng.”
Trên lý thuyết, chỉ cần khoảng 42 kg uranium có mức độ tinh khiết 60% là đủ để chế tạo một trái bom nguyên tử, nếu tiếp tục tôi luyện lên tới 90%, theo IAEA.
IAEA công bố phúc trình mỗi ba tháng và ước lượng rằng tính tới 17 Tháng Năm, tổng khối lượng uranium tinh khiết tại Iran, tính luôn cả uranium có mức độ tinh khiết thấp hơn, là 20,387.4 pound (9,247.6 kg). So với phúc trình công bố hồi Tháng Hai, uranium tinh khiết tại Iran tăng thêm 2,101.4 pound (953.2 kg).
Iran vẫn quả quyết rằng họ đề ra chương trình nguyên tử vì mục đích hòa bình, nhưng ông Rafael Mariano Grossi, giám đốc IAEA, lại cảnh cáo rằng Tehran có đủ uranium tinh khiết đến độ có thể chế tạo võ khí và đủ để làm ra “một số” trái bom nguyên tử nếu họ muốn.
Giới chức Iran ngày càng cho thấy Tehran dường như đeo đuổi việc chế tạo bom nguyên tử.
Các cơ quan tình báo Hoa Kỳ đánh giá rằng Iran vẫn chưa khởi sự chương trình võ khí, nhưng đã “thực hiện các chiến lược giúp họ có vị thế tốt hơn nhằm sản xuất ra một vật dụng liên quan tới nguyên tử, nếu họ muốn.”
Israel cho biết phúc trình hôm Thứ Bảy là một tín hiệu báo động rõ ràng rằng “Iran quyết tâm thực hiện chương trình võ khí nguyên tử cho bằng được,” văn phòng Thủ Tướng Benjamin Netanyahu cho biết trong một tuyên bố.
Ông Grossi cho biết hôm Thứ Bảy rằng một lần nữa ông “khẩn thiết kêu gọi Iran hợp tác toàn diện và hiệu quả” với chiến dịch điều tra do IAEA khởi sự suốt nhiều năm nhằm tìm ra vết tích uranium từng bị phát giác tại một số địa điểm ở Iran.
Hôm Thứ Bảy, ông Grossi yêu cầu IAEA công bố cho các quốc gia thành viên một bản mật cáo dài 22 trang sau khi Hội Đồng Thống Đốc IAEA gồm có 35 thành viên thông qua một quyết nghị vào Tháng Mười Một năm ngoái. AP cũng đã xem xét bản mật cáo này.
Giới chức Tây phương ngờ rằng vết tích uranium do IAEA phát giác có thể đưa ra bằng chứng cho thấy Iran đã thực hiện một chương trình nguyên tử bí mật dành cho quân sự cho tới 2003.
Một trong những địa điểm này từng được công bố năm 2018 sau khi ông Netanyahu tiết lộ tại Liên Hiệp Quốc và mô tả đó là một nhà kho nguyên tử bí mật được giấu trong một nhà máy giặt thảm.
Iran phủ nhận điều này nhưng vào năm 2019, các thanh tra IAEA cũng phát giác ra các hạt uranium nhân tạo tại nhà máy đó.
Ban đầu Iran không cho các thanh tra IAEA bén mảng tới nhà máy, nhưng sau đó họ đã thu thập được một số mẫu vật vào năm 2020 tại hai địa điểm khác sau khi phát giác ra các hạt uranium nhân tạo.
Ba địa điểm này được biết dưới tên gọi là Turquzabad, Varamin và Marivan.
Một địa điểm thứ tư chưa được công bố có tên Lavisan-Shian cũng nằm trong kế hoạch điều tra của IAEA nhưng các thanh tra IAEA chưa từng ghé qua địa điểm này vì bị Iran san bằng và phá hủy sau năm 2003.
Phúc trình toàn diện hôm Thứ Bảy có thể là tiền đề cho các hoạt động đi tiếp theo của các quốc gia Âu Châu và có thể làm bang giao giữa Iran và Tây phương ngày một căng thẳng hơn. (TTHN) [qd]